قرارداد، مبنای بسیاری از روابط تجاری و اقتصادی است. شرکتها، مدیران، صاحبان کسبوکار و اشخاص حقیقی روزانه قراردادهای متعددی برای خرید و فروش، ارائه خدمات، مشارکت، پیمانکاری، سرمایهگذاری و سایر معاملات منعقد میکنند.
با این حال، بسیاری از اختلافات زمانی ایجاد میشود که قرارداد در زمان امضا ساده یا کماهمیت به نظر میرسیده، اما درباره شرایط احتمالی آینده پیشبینی کافی نشده است.
استفاده از خدمات وکیل تنظیم قرارداد در تهران میتواند به طرفین کمک کند تا پیش از ایجاد تعهد، ریسکهای حقوقی معامله را شناسایی و مفاد قرارداد را متناسب با شرایط واقعی همان رابطه تنظیم کنند.
۱. مشخصات و اختیار طرفین
اولین موضوع، احراز دقیق هویت طرفین و اختیار شخص امضاکننده است.
در قرارداد با شرکتها باید آخرین وضعیت ثبتی، صاحبان امضای مجاز و حدود اختیارات مدیران بررسی شود. صرف وجود نام یا مهر شرکت لزوماً پاسخ تمام مسائل مربوط به اختیار امضاکننده نیست.
۲. موضوع قرارداد باید دقیق باشد
موضوع قرارداد باید تا حد امکان روشن، مشخص و قابل اندازهگیری باشد.
نوع کالا یا خدمت، مقدار، کیفیت، مشخصات فنی، محل تحویل، زمان انجام تعهد و استانداردهای مورد توافق بهتر است بهگونهای تعیین شوند که بعداً درباره مفهوم تعهد اختلاف جدی ایجاد نشود.
۳. مبلغ و شیوه پرداخت
صرف درج مبلغ قرارداد کافی نیست.
باید مشخص شود هر پرداخت چه زمانی و تحت چه شرایطی انجام میشود، پرداخت مرحلهای است یا یکجا، آیا چک یا تضمین دریافت میشود و عدم پرداخت هر مرحله چه اثری بر ادامه قرارداد خواهد داشت.
در معاملات تجاری، همین بخش یکی از رایجترین منشأهای اختلاف و دعاوی تجاری است.
۴. ضمانت اجرای تخلف
تعهدی که ضمانت اجرای مناسبی ندارد ممکن است در عمل اجرای دشوارتری داشته باشد.
حسب نوع قرارداد میتوان برای تأخیر یا عدم انجام تعهد، وجه التزام، خسارت، حق تعلیق اجرای تعهدات، استفاده از تضمین یا حق فسخ پیشبینی کرد.
نحوه نگارش این شروط اهمیت زیادی دارد و باید با ماهیت قرارداد هماهنگ باشد.
۵. شرایط فسخ و خاتمه قرارداد
بسیاری از قراردادها درباره شروع همکاری مفصلاند، اما درباره نحوه پایان آن سکوت میکنند.
بهتر است مشخص شود چه تخلفاتی موجب حق فسخ میشود، آیا قبل از فسخ باید اخطار داده شود، چه مهلتی برای رفع تخلف وجود دارد و پس از پایان قرارداد چه تعهداتی همچنان باقی خواهد ماند.
۶. اسناد و شیوه ابلاغ
در اختلافات تجاری، اثبات اینکه یک اخطار یا مطالبه به طرف مقابل ابلاغ شده اهمیت دارد.
بنابراین بهتر است در قرارداد، نشانی طرفین و روش معتبر ارسال مکاتبات و اخطارها مشخص شود. همچنین نگهداری مکاتبات، فاکتورها، رسیدها و صورتجلسات اجرای قرارداد اهمیت زیادی دارد.
۷. مرجع حل اختلاف
در نهایت باید معلوم باشد اگر اختلاف ایجاد شد، موضوع چگونه حل خواهد شد.
بسته به ماهیت رابطه، طرفین ممکن است مراجعه به دادگاه یا داوری را انتخاب کنند. اگر داوری انتخاب میشود، بهتر است نحوه تعیین داور، حدود اختیار او، مدت داوری و شیوه ابلاغ نیز روشن باشد.
انتخاب این بخش بهتر است با مشورت وکیل تجاری و با توجه به نوع معامله انجام شود؛ زیرا یک شرط حل اختلاف نامناسب میتواند خودش به منشأ اختلاف جدید تبدیل شود.
چرا بررسی قرارداد قبل از امضا اهمیت دارد؟
نقش وکیل قرارداد صرفاً اصلاح ادبیات حقوقی نیست. یک بررسی حرفهای باید به این سؤال پاسخ دهد که اگر یکی از طرفین تعهد خود را انجام نداد، تأخیر کرد، پرداخت نکرد، همکاری را متوقف کرد یا اختلاف دیگری ایجاد شد، قرارداد چه راهکاری در اختیار طرف مقابل قرار میدهد.
به همین دلیل معمولاً هزینه بررسی حقوقی قرارداد پیش از امضا، بسیار کمتر از هزینه طرح یا دفاع از یک دعوی تجاری پس از وقوع اختلاف است.
جمعبندی
قرارداد تجاری مناسب باید علاوه بر بیان توافق فعلی طرفین، شرایط بروز اختلاف را نیز پیشبینی کند. تعیین دقیق تعهدات، ضمانت اجرا، فسخ، شیوه پرداخت و مرجع حل اختلاف میتواند از بسیاری از مشکلات بعدی جلوگیری کند.
سید مصطفی میراحمدی، وکیل پایه یک دادگستری و عضو کانون وکلای دادگستری مرکز، در تهران در زمینه حقوق شرکتها، تنظیم و بررسی قراردادهای تجاری، دعاوی تجاری و قراردادی، اختلافات شرکا، داوری و وصول مطالبات فعالیت میکند.
این مطلب جنبه عمومی و آموزشی دارد و تنظیم یا بررسی هر قرارداد مستلزم مطالعه شرایط و اسناد همان معامله است.